a Passage to India
|
Na onze reis door West Afrika zijn we ruim 2 weken even thuis geweest en vervolgens ons tweede avontuur begonnen: Een reis door het noorden en midden van India. Het wordt sowieso een geheel andere reis dan onze trip door West Afrika, los van de gebieden die verschillend zijn, is ook de manier van reizen totaal anders. Normaal reizen we zelf, besturen zelf een auto, kiezen onze overnachtingsmogelijkheden uit e.d. In India is zelf rijden niet aan de orde. En voor het eerst hebben we een gids in de arm genomen, om alles voor ons te regelen, het wordt, voor ons doen, dan ook een zeer luxe reis! India: een land met gigantische contrasten, aan de ene kant een wereldleider op het gebied van informatica en met meer miljonairs dan in de USA, aan de andere kant een land waar een groot deel van de mensen in armoe leeft op het platteland en koeienstront verzamelt als brandstof. Een land waar de meeste speelfilms ter wereld worden geproduceerd maar ook een land, waar bij elke willekeurige plek in een stad de bedelaars zeer zichtbaar aanwezig zijn. VERSLAG: Na onze British Airways vlucht via London, werden we 's nachts op het vliegveld van Delhi opgewacht door onze gids, iemand die ons was aanbevolen door David Pattyn en iemand die we alleen kenden van de emailcontacten die we met hem hebben gehad. Zijn naam is Rakesh Sharma, hij woont in Bharatpur(Rajasthan) en hij heeft onze wensen omgezet in een fantastisch reisprogramma. Alles is tot in de puntjes geregeld en we worden, al bij aankomst, als VIP's behandeld. Dit laten we ons maar allemaal welgevallen en genieten van de uitstekende (soms spectaculaire) hotels, goede chauffeurs e.d. We bleven slechts 1 nacht in Delhi(Hadden er 3 nachten voor uitgetrokken) maar op aanraden van Rakesh wordt het programma meteen al aangepast en de volgende ochtend vertrekken per auto met chauffeur, na een korte sightseeing tour door Delhi, naar Bharatpur. Wat ons meteen opvalt: Een onbeschrijflijke hectiek in de steden met enorme mensenmassa's die als mieren door elkaar heen woelen en met een verkeer dat op z'n best knettergek genoemd mag worden. Regels zijn er eigenlijk niet en anders worden ze niet opgevolgd. Het is, met name bij kruisingen en rotondes waar bussen, auto's, tuk tuks, fietsrickshaws, ossenwagens, voetgangers en soms kamelen en olifanten hun weg zoeken en de bekende heilige koeien her en der flink in de weg staan, een wonder dat er niet continue overal de meest verschrikkelijke ongelukken gebeuren. Er wordt mega-veel getoeterd maar niet als uiting van agressief gedrag en, ondanks dat alles vaak op het nippertje goed gaat, wordt men nooit echt boos en geeft de ander toch de ruimte. Ook de Hinducultuur is in het straatbeeld en het leven van alledag goed waar te nemen: Veel tempels en tempeltjes en mensen die offergaven komen brengen. Mensen zijn veelal kleurig gekleed, vooral de vrouwen in hun mooie sari's. In Bharatpur vallen we meteen met de neus in de boter, want we stoppen bij een schitterend paleis van een maharadja (koning) en dat blijkt tevens ons hotel te zijn. Het gebeurt vaker in India dat voormalige paleizen niet meer te onderhouden zijn door de eigenaar en dat zo'n paleis dan als hotel verder gaat, waarbij de inrichting dikwijls nog erg authentiek is. Bharatpur is bij vogelaars over de hele wereld vooral bekend vanwege het Keoladeo Nationaal park, een wetland met een geweldige verscheidenheid aan vogels. Alleen, sinds een jaar of 3 is de voornaamste wateraanvoer afgesloten door een dam en verdroogt het gebied(een UNESCO World Heritage Site nota bene) en is het nog geen schim van wat het ooit was. Overigens, tijdens de rit naar Bharatpur, hadden we het geluk om langs de weg, in een graanakker, 2 Saruskraanvogels(de grootste vliegende vogels ter wereld) te zien baltsen en dat leverde de nodige plaatjes op.Het park wordt door ons bezocht in de ochtend en namiddag en dat gaat gedeeltelijk wandelend en met behulp van fietsrickshaws. Bij de ingang staan de rickshawmannen al te wachten op publiek. Door de droogte is de klandizie met meer dan 80 % teruggelopen.Niet alleen de natuur lijdt hieronder maar voor deze mensen is het een regelrechte strop. Er zijn nog enkele plekken met water en daar zien we dan ook de meest interessante vogels en ander wild, zoals Nijlgau-antilopen, Sambarherten en Chitals (soort Bambi's) en Jakhalzen. Ook een flinke python wordt gescoord. De derde dag gaan we terug naar Delhi en doen onderweg de Chambalrivier aan, waar we een boottocht maken. In dit gebied leven enkele uiterst zeldzame en bedreigde diersoorten, zoals de Gangesdolfijn(een zoetwatersoort, waarvan we er enkele zien) en langs de oevers liggen 2 soorten krokoodillen op het droge, de moeraskrokodil en de zeldzame gaviaal, een krokodil, met een lange spitse bek. Ook Indische Schaarbekken worden waargenomen en nog enkele andere vogelsoorten. Na enkele verkeersopstoppingen te hebben doorstaan, veroorzaakt door grote kudden koeien op de weg, komen we aan in Delhi en, na een nacht in een hotel te hebben doorgebracht, vliegen we de volgende dag naar Varanasi in het oosten van de deelstaat Uttar Pradesh. Rakesh gaat niet mee en we krijgen ter plekke een lokale gids. De thermometer staat overigens op 35-40 graden. De oude stad Varanasi is het pelgrimsoord voor Hindu's en Boedhisten en is gelegen aan de heilige Gangesrivier. In de avond worden we meegezogen in een immense mensenstroom naar de ghats (trappen) aan de oevers van de Ganges om de rituelen met wierook, kaarsjes, muziek en bloemen te bekijken. Ogen en oren komen we te kort wanneer we bij de rivier aankomen: Allerlei rituelen vinden er plaats. In een roeibootje varen we langs de verschillende ghats, in het donker tussen de offerbakjes met bloemen en brandende kaarsjes door, die op het water drijven. De vlammen en de rook van de crematieplaatsen doemen op in het duister. Vlak daarbij staan mensen ecstatisch blij zich te baden, soms met kleine kinderen. Alles gebeurt hier, van leven tot dood. Dat is ook het wezen van het Hindugeloof, namelijk dat het leven na de dood niet ophoudt maar dat men weer verder leeft door reincarnatie. Terug bij de landingsplaats vindt er een spectaculair ritueel plaats, dat iedere avond wordt opgevoerd. Enkele jongen mannen, van de kaste der brahmanen, staan op een rij, in prachtige kleren en zwaaien brandende potten rond terwijl er sereen wordt gezongen op een bepaald ritme. Dit schouwspel wordt door duizenden mensen gadegeslagen. De volgende ochtend, bij het eerste licht, zijn we terug bij de ghats en gaan weer met een roeiboot de Ganges op. In de ochtenduren zijn er duizenden pelgrims bezig om een ritueel bad te nemen in de, overigens ongelooflijk vervuilde rivier. Het is voor hindu's uiterst belangrijk dit in elk geval eens in hun leven te doen. Dat is ook de reden dat veel mensen, die op het punt staan om te gaan sterven, dit in Varanasi willen doen. Na de boottocht gaan we naar Sarnath, een heilige plek voor boedhisten, aangezien Boedha hier zijn eerste preek zou hebben gegeven. Tempels en stupa's van vroeger tijd, voor een groot deel ruines want in de tijd van de Moguls (die moslim waren) vaak vernietigd, bezoeken we in de zinderende hitte. Volgens de kranten is er sprake van een hittegolf en is het ruim boven de 40 graden. De lokale gids overstelpt ons met veel feiten, waarvan we er enkele proberen te onthouden. Ook een tempel van de Jainsekte wordt bezocht. Dit is een aparte afscheiding van het boedhisme. De meest extreme groep denkt dat alleen mannen de opperste staat van verlichting kunnen bereiken, dieren (zelfs insecten) mogen niet worden gedood. Men maakt dan ook geen gebruik van de meeste vormen van transport, loopt poedelnaakt door het leven en heeft een soort veger om te voorkomen dat er levensvormen door hun toedoen worden gedood. In Varanasi zien we ook een aantal sadhu's, heilige mannen, die hun leven in het teken hebben staan van het vinden van de hoogste vorm van verlichting, het Nirvana. Deze mensen zien er dikwijls bijzonder uit, laten hun haren groeien, hebben alles wat ze bezitten bij zich. Na 2 enerverende dagen in Varanasi vliegen we zuidwaarts naar het dorp Khajuraho. Hier bevinden zich enkele werkelijk schitterende hindutempels. Deze zijn wereldberoemd en staan dan ook op de lijst van werelderfgoederen van de UNESCO. Op de muren staan de prachtigste afbeeldingen van dieren en scenes uit het dagelijks leven, waaronder een aantal zeer erotische. s' Avonds worden we getracteerd op een dansvoorstelling, waarbij folkloristische dansen uit vele deelstaten worden opgevoerd. Onze reis bestaat uit een goede mix van cultuur en natuur. Na de opwinding van Varanasi en de prachtige beelden uit Kharujaho wordt het de hoogste tijd voor enkele dagen in de bush. We rijden (auto met chauffeur, Rakesh is inmiddels weer van de partij) een uur of 5 in zuidelijke richting, zijn in de grootste deelstaat van India beland, Madya Pradesh, en komen in een schitterende lodge vlakbij het Nationale Park en tijgerreservaat Bandhavgarh. We hebben een prachtige villa tot onzen beschikking en genieten 4 dagen lang van 2 gamedrives per dag (per jeep door het NP om wild te zien en te fotograferen) en van heerlijk eten. We krijgen 3 x eten per dag; het ontbijt vindt plaats wanneer we terug zijn van de ochtendgamedrive(zo rond 11.00 uur) en om 13.30 uur is er al weer een uitgebreide lunch met bediendes die maar willen blijven opscheppen. Dit gebied is opgedeeld in 5 verschillende routes en bij de ingang (je krijgt ook een lokale gids mee) krijg je te horen welke routes je moet volgen. Wat we nooit hadden verwacht: Bij vrijwel elk bezoek aan het NP worden er een of meerdere tijgers gezien. Deze absoluut mooiste kat ter wereld wordt enorm in zijn voortbestaan bedreigd en ook in India gaat het niet goed met deze dieren. Bandhavgarh is een landschappelijk zeer fraai bosgebied met heuvels. Her en der zijn waterpoelen. De dieren die we het meest te zien krijgen zijn herten (Chitals, Sambars en af en toe een Muntjak). Ook zien we enkele keren Jakhalzen en een keer zelfs een Luipaard. Met name op onze laatste dag in het NP hebben we geluk. We krijgen heel fraai tijgers voor langere tijd te zien en er worden dan ook heel wat platen gemaakt. Je bent natuurlijk niet alleen in het park, er rijden de nodige jeeps met toeristen rond. Bij sommige tijgerwaarnemingen staat er dan ook een hele rij jeeps in slagorde te wachten en iedereen probeert de beste plek te veroveren om het dier zo goed mogelijk te zien te krijgen. Ook hier bewijst Rakesh zijn grote waarde; ervaren als hij is, weet hij dmv sporen lezen en af gaan op alarmkreten van herten, apen en pauwen, de tijgers op te sporen en we maken het dan ook enkele keren mee, dat we zelf een tijger op het spoor komen, zonder dat we in een rij jeeps moeten aansluiten. Na 4 dagen genieten gaan we verder in zuidelijke richting (met de auto). Onderweg rijden we door een prachtig pittoresk platteland, met her en der tempels en kenmerkende boerderijen. Itt de steden is het platteland veel schoner, met name ook wat zwerfvuil betreft. Na 5 uur rijden komen we aan in het dorpje Mocha, waar we, het begint eentonig te worden, wederom in een prachtige lodge worden ondergebracht. 6 km bij ons vandaan ligt het grote Kanha NP. Ook hier zitten tijgers maar ook een aantal zoogdieren, die we niet in Bandhavgarh konden waarnemen, zoals de Gaur (Indische Bison) en de Aziatische Wilde Hond. Ook het Barasingahert (of moerashert), eens bijna uitgestorven, doet het hier goed. Kanha wordt gekenmerkt door dichte bossen, voornamelijk bestaand uit Salbomen, hoge bomen met frisgroene bladeren. In het centrale deel van het park zijn uitgestrekte open gebieden, de zgn. meadows. In het vroege ochtendlicht staan we gereed om mooie landschapsplaatjes te maken. Ook hier zien we elke dag tijgers, zien veel andere dieren (waaronder weer een Luipaard) en uiteraard de nodige vogelsoorten. Heel karakteristiek in de Indiase natuur is het veelvuldig voorkomen van de Pauw (hier in het wild dus) en het Junglefowl, oftewel de voorloper van onze huiskip. Ook hier heeft het landschap veel te bieden en zijn er dikwijls mooie doorkijkjes met tegenlicht, waarin herten, bisons of wilde zwijnen staan. Na een laatste ochtend gamedrive, rijden we naar de stad Jabalpur, waar vandaan we met de nachttrein naar Agra gaan (in noordelijke richting). We slapen in een slaapcoupee met enkele andere mensen, waarvan een notoire snurker en zijn gezaag houdt ons regelmatig uit de slaap. Op de treinstations weer typisch Indiase beelden: Mensen, mensen en nog eens mensen! De volgende ochtend komen we in Agra aan en worden ondergebracht in een luxe hotel middenin de stad, uiteraard met zwembad. Agra is beroemd vanwege geweldig mooie monumenten: Het Agrafort en de Taj Mahal. Beide monumenten stammen uit de tijd van de Moguls, de islamitische overheersers die in de 16e eeuw India binnenvielen. Zo liet de Mogul Akbar het schitterende fort bouwen aan de rivier de Yamuna in Agra. We bezoeken het fort in de middag als het wat minder heet is en we zijn niet de enige toeristen... De kleinzoon van Akbar, Shah Jahan had een vrouw Mumtaz die stierf bij de geboorte van haar 14e kind. Aangezien zij de meest uitverkoren vrouw was van Shah Jahan, was de verslagenheid bij hem groot en hij liet vervolgens voor haar een mausoleum bouwen. Hij liet vaklui van over de hele wereld komen en na 22 jaar was de Taj Mahal een feit. Er is heel veel met marmer gewerkt, dat uit de buurt kwam. Edelstenen kwamen uit de Punjab, China, Afghanistan en Jemen. We bezoeken de Taj in de ochtend. Was het Agrafort al erg toeristisch, de Taj Mahal is dat in nog veel grotere mate! Ondanks dat raak je geimponeerd door de schoonheid van dit monument, een van de 7 wereldwonderen. En, als je dan toch in India bent, mag een bezoek aan de Taj Mahal absoluut niet ontbreken. Vanuit Agra is het maar 56 km naar Bharatpur, waar we in het gezellige hotelletje Sunbird voor een nacht bivakkeren. Het ligt op 2 minuten lopen van de ingang van het Keoladeo NP, waar we in het begin van onze reis ook al waren geweest. In de middag en de volgende ochtend bezoeken we het gebied, uiteraard weer per rickshaw. Veel voegt het niet toe t.o.v. ons eerdere bezoek maar er doen zich wel een aantal mooie fotomomenten voor, zoals een Grijze Wouw, die vastgeplakt lijkt op een mooie tak van een dode boom. Na ons ochtendbezoek rijden we naar Jaipur, de hoofdstad van India's woestijnstaat Rajasthan. Bij het binnenrijden in de namiddag zien we het al meteen: Jaipur is een belevenis! Een groot deel van de binnenstad is roze geschilderd. Het verkeer is typisch Indiaas, dus een grote chaos. De architectuur is voor een groot deel bepaald door wat de maharadja's hier hebben laten bouwen, veel paleizen in allerlei soorten en maten. Net buiten de stad ligt het immense Amberfort, dat we in de ochtenduren bezoeken. Het is een en al pracht en praal en we vallen van de ene verbazing in de andere. Het Amber Palace wordt beschermd door het Amber Fort. De muren van dit fort zijn maar liefst 12 km lang en omringen een oude stad en het paleis. Toeristen kunnen op de rug van, vaak prachtig beschilderde olifanten, het paleis binnen komen. Andere paleizen die we bekijken liggen in Jaipur zelf, zoals het Paleis der Winden en het City Palace, waar de huidige maharadja nog steeds verblijft. Het hotel waarin we verblijven is ook een van de maharadjapaleizen geweest. Onze suite (Jawel, je leest het goed: S U I T E ....!) ziet er dan ook koninklijk uit. Op de een of andere wijze heeft Rakesh of een hoop invloedrijke vrienden of er komt nog een naheffing waar je niet goed van wordt maar dat laatste kunnen wij ons eerlijk gezegd niet voorstellen. Van Jaipur rijden we door naar het Nationale Park Ranthambore. Bij onze eerste gamedrive merken we meteen al op, dat dit gebied totaal anders is dan Kanha of Bandhavgarh. Het is veel droger en gesitueerd in een mooie rotsachtige omgeving met allerlei kloven e.d. Ook hier zitten tijgers, waarvan we erin de 7 gamedrives die we gaan maken ook regelmatig een aantal te zien krijgen. Op een dag zien we 3 verschillende tijgers, waarvan twee wel heel dichtbij. Ze lopen vlak langs onze open jeep. ' s Avonds horen we dat een van deze twee tijgers nog geen twee weken geleden een man gedood heeft en gedeeltelijk heeft opgegeten. Het bleek dat het om een bosarbeider ging die per ezelskar in het NP reed. Deze tijger viel zijn ezel aan en de man haalde de niet zo handige actie uit door de tijger met stenen te bekogelen. Een van de meest typerende dingen van dit NP is de aanwezigheid van en enorm fort dat hoog op de rotsen ligt. Overal in het park zijn ruines zichtbaar van delen van dit fort en tempels ter ere van een van de hindugoden. We zien dan ook op een dag een tijgerin liggen in het gras voor een tempel, die op een eilandje in een meertje staat. Na ons zeer aangename verblijf hier gaan we verder Rajasthan in, op weg naar de tweede stad Jodhpur. Het hoogtepunt van deze stad is het indrukwekkende Merangarh Fort. De huizen in de lager gelegen stad, rondom het fort zijn veelal blauw geschilderd. Enigszins overdreven wordt Jodhpur dan ook wel de Blauwe Stad genoemd. Na Jodhpur gaat het door de Tharwoestijn richting de grens met Pakistan. Het barst hier van de militairen; Pakistan is nog steeds de grootste buitenlandse bedreiging voor India, althans zo wordt dat ervaren. Het valt op dat er best wel veel bebouwing is in de woestijn. Op bepaalde plekken is er de laatste jaren redelijk wat regen gevallen en wordt zelfs aan landbouw gedaan. We komen aan in de kleine stad Jaisalmer. Ook hier heeft Rakesh voor ons een soort paleis als onderkomen geregeld. In de vooravond rijden we een km of 40 naar het westen, richting de zandduinen bij Sam. Hier volgt een onvermijdelijke rit op een dromedaris. De zonsondergang is er eigenlijk niet, vanwege al het stof in de lucht. Terug in Jaisalmer nemen we Rakesh en onze goedlachse chauffeur Upendra mee uit eten naar het dakterras van restaurant The Trio. De volgende dag bezoeken we prachtige fort. Geheel gemaakt van de goudkleurige zandsteen waar Jaisalmer beroemd door is. In het fort wordt gewoon geleefd, staan huizen en tempels. We bezoeken een spectaculaire Jaintempel. In de middag rijden we naar Bikaner. Onderweg komen we welgeteld nog 1 Jufferkraanvogel tegen, een van de laatsten die nog niet is weggetrokken naar de broedgebieden in Centraal Azië en Mongolië. Ze overwinteren hier in de Tharwoestijn, met name in gebieden waar ze door mensen worden gevoerd, dat gebeurt o.a. door de Bisnoistam; zij hebben alle dieren heilig verklaard en in hun directe woonomgeving kun je, in de goede tijd van het jaar, enkele 1000-en Jufferkranen van dichtbij bewonderen. In Bikaner krijgen we weer eens een paleis tot onze beschikking, in dit geval wordt de hoofdingang van het maharadjapaleis opgesierd door een Morris Minor, uit de vijftiger jaren van de vorige eeuw. Wanneer ik de receptie vertel dat ik zo ongeveer geboren ben in zo'n auto wordt ik uiterst vreemd aangekeken.... Het interieur van het paleis is fantastisch, veel oude foto's van o.a. jachttaferelen. De maharadja van Bikaner was een bekend groot wildjager. We mogen een kijkje nemen in de jachtkamer en verbazen ons over wat er aan trofeeën aan de muren hangt. Ook in deze stad wordt het fort bezocht waarin zich een prachtig museum bevindt. Vervolgens rijden we naar Jaipur en hebben onze ronde in Rajasthan voltooid. Aangezien we nog een dag over hebben stelt Rakesh in eerste instantie voor nog een dagje naar Bharatpur te gaan. Echter, dit blijkt niet mogelijk. India bestaat voor een deel ook uit traditionele stammen. Een stam in rajasthan voelt zich benadeelt door de regering en mensen hebben de snelweg tussen Jaipur en Agra bezet gehouden door op de weg te gaan zitten. Dit is al dagen aan de gang en dit protestmiddel wordt hier vaker gebruikt waarbij soms weken achtereen een snelweg is geblokkeerd. Dan maar terug naar het snikhete en hectische Delhi, voordat eventueel de toegang tot Delhi ook wordt afgesloten. De dag in Delhi wordt doorgebracht door zoveel mogelijk binnen te blijven, het is te heet en het verkeer is te hectisch, met name ook in de buurt van het hotel waar veel straten zijn opgebroken, vanwege wegwerkzaamheden (er wordt veel gebouwd aan de metro). In de ochtend maken we een stadstour en bezoeken de India Gate en de Parlementsgebouwen, de Birlatempel en de crematieplaats van de vader van de natie: Mahathma Gandhi. Een dag later stappen we in het vliegtuig dat ons in 2 uur en een kwartier helemaal in het noordoosten van India brengt, in de deelstaat Assam. We landen in de hoofdstad Guwahati en zien meteen al een totaal ander beeld dan wat we de afgelopen maand hebben gezien: Alles is hier groen, het regent een beetje en grote delen land zijn ondergelopen. Dit deel van India krijgt als eerste de moesson over zich heen, normaal gebeurt dat in mei maar ook hier is het weer van slag en krijgen we een voorproefje van de moessonregens. We worden opgehaald door een 4 x 4 Tata (Indiaas automerk) met een student als chauffeur. In een uur of 5 durende rit door een prachtig landschap met regenwouden, theetuinen en rijstvelden worden we naar Kaziranga NP gebracht. Ons onderkomen is het stijlvolle Wild Grass Lodge. Hier zullen we de komende 4 dagen verblijven waarbij, net als in de andere NP er in de ochtend en namiddag een gamedrive wordt gemaakt. Kaziranga is een heel bijzonder gebied en niet voor niets een UNESCO World Heritage Site. Het is het domein van de zeldzame Indische Neushoorn. Ook wilde Indische Olifanten en Indische Buffels komen hier voor. Tijgers zijn er ook maar door de weelderige begroeing, dikwijls olifantsgras, worden deze zelden waar genomen. We genieten volop van dit schitterende gebied, zien en fotograferen heel mooi neushoorns en olifanten. Tevens worden er een behoorlijke aantal nieuwe vogelssoorten aan onze vakantielijst toegevoegd, waaronder de Pallas Zeearend. Door de regens zijn de parkwegen nog niet onbegaanbaar maar het scheelt niet veel. Een voordeel is dat het licht heel bijzonder is, getemperd met mooie verzadigde kleuren. In de prachtige bossen groeien oogverblindend mooie orchideeën als woekerplanten in de bomen. Vrijwel elke nacht wordt het land geteisterd door flinke slagregens met onweer. Op dinsdag is het zo nat geweest dat we besluiten om niet meer het park in te gaan. In plaats daarvan maken we een mooie wandeling langs het Panbari Forest. Aan de rand hiervan ligt een Tea Estate en tijdens onze wandeling worden we nieuwsgierig geobserveerd door een horde theepluksters. Te vroeg zit ons verblijf in Assam er weer op en rijden we, via een andere route, weer terug naar Guwahati. In dit geval steken we 2 x de machtige Brahmaputra over. Onderweg zien we delen land onder water staan. Terug in Delhi verblijven we nog een kort nachtje in ons bekende Good Times hotel, om midden in de nacht te worden opgehaald door Upendra, die ons naar het vliegveld brengt. De avond te voren hebben we afscheid genomen van Rakesh en hem de verzekering gegeven dat dit niet ons laatste bezoek aan India zal zijn. |
|
|
|